Moderne Theoretische sociologie,

INLEIDING

Rationaliteit is een veel voorkomend begrip in het werk van Max Weber. Aan de hand van historische beschrijvingen en cross-culturele vergelijkingen probeert hij dit fenomeen inzichtelijk te maken, en de invloed hiervan op samenlevingen te beschrijven. Weber poogt duidelijk te maken dat veranderingen op religieus gebied nauw samenhangen met rationalisering. Religieuze instituties vallen niet alleen ten prooi aan veranderingen, maar nemen ook in maatschappelijk belang af, als gevolg van rationalisering. In Nederland bijvoorbeeld, blijkt uit onderzoek van Zeegers, Dekkers en Peeters (in Verweij 1998: 1) dat in 1966 51 procent van de bevolking eenmaal per week of vaker naar de kerk gaat. In 1990 was dit cijfer gedaald tot 17 procent, aldus Eisinga e.a. (Verweij: 1). Om een voorbeeld te geven van zogenaamde census data, op het belang waarvan Gill (1992) wijst: in Tilburg hebben een aantal kerken hun oorspronkelijke functie verloren, en hebben nu een woonfunctie gekregen. Waarom religie in maatschappelijke zin haar hoofdrol heeft verloren, en steeds meer naar een marginale bijrol lijkt te verschuiven, hangt volgens Weber samen met rationalisering van een aantal factoren, instituties, zoals wetenschap, economie en politiek. Een beschrijving van deze ontwikkelingen op macro-niveau worden in deze paper gegeven. Hiernaast zal de vraag centraal staan of Weber in zijn werk ook wijst op de invloed van meer micro-sociologische oorzaken van secularisering. Hiermee worden sociaal-demografische kenmerken en waardenoriëntaties bedoeld. Gezien het feit dat Max Weber één van de grondleggers van de sociologie is, maar zijn werk als enigszins gedateerd beschouwd mag worden, zal de thematiek omtrent secularisering verder uitgewerkt worden met gebruikmaking van inzichten uit de neo-weberiaanse traditie, van de hand van Randall Collins. De inhoud van deze paper heeft met name betrekking op ontwikkelingen in de westerse wereld. Een ander component waaruit deze paper bestaat is een betoog over secularisering met gebruikmaking van eigentijdse literatuur hieromtrent. De overeenkomsten en verschillen tussen (neo)weberiaanse theorie, en hedendaagse inzichten worden concluderend samengevat. Beslist wordt in hoeverre de theorie van Weber en Collins afdoende is om een fenomeen als secularisering te verklaren. Als afsluiting van deze paper volgt een korte leesimpressie van de auteur, betrekking hebbend op de gebruikte literatuur van Max Weber en Randall Collins evenals een uitweiding over de invloed van secularisering op het individu.

HOOFDSTUK 1

Rationalisering en religie: Max Weber en Randall Collins

De essays van Max Weber waaraan welke deze samenvatting haar tekst ontleend zijn de volgende: “The social psychology of the world religions”, “The protestant sects and the spirit of capitalism”, “Religious rejections of the world and their directions”, en “Science as a vocation” (Weber 1991a,b,c,d). Het werk