Reynaert den vos, oft Der dieren oordeel,
Deel 1:Willem, die Madoc maecte,
Daer hi dicken omme waecte,
Hem vernoyde so haerde
Dat die avonture van Reynaerde
In dietsche onghemaket bleven
(Die Arnout niet hevet vulscreven),
Dat hi die vijte van Reynaerde dede soucken
Ende hise na den walschen boucken
In dietsche dus hevet begonnen.
God moete ons ziere hulpen jonnen!
Nu keert hem daer toe mijn zin,
Dat ic bidde in dit begin
Beede den dorpren enten doren,
--Ofte si commen daer si horen
Dese rijme ende dese woort,
Die hem onnutte sijn ghehoort--
Dat sise laten onbescaven:
Te vele slachten si den raven,
Die emmer es al even malsch.
Si maken sulke rijme valsch,
Daer si niet meer of ne weten
Dan ic doe hoe datsi heeten,
Die nu in Babylonien leven.
Daden si wel, si soudens begheven.
Dat en segghic niet dor minen wille:
Deel 2:
Sitten over sinen staert,
Ende sprac: 'Sidi in huus, Reynaert?
Ic bem Bruun, des coninx bode.
Die hevet ghezworen bi sinen gode:
Ne comdi niet ten ghedinghe,
Ende ic u niet voer mi bringhe,
Recht te nemene ende te ghevene
Ende in vreden voert te levene,
Hi doet u breken ende raden.
Reynaerd, doet dat ic u rade
Ende gaet met mi te hove waert.
'Dit verhoerde al nu Reynaert,
Die voer sine poerte lach,
Daer hi vele te ligghene plach
Dor waremhede van der zonnen.
Bi der tale die Bruun heeft begonnen,
Bekenden altehant Reynaert,
Ende tart bet te dale waert
In sine donckerste haghedochte.
Menichfout was sijn gedochte:
Hoe hi vonde sulken raet,
Daer hi Bruun, den fellen vraet,
Te scherme mede mocht driven
Ende selve bi ziere eeren bliven.
Doe sprac Reynaert over lanc:
'Uwes goets raets hebbet danc,
Heere Bruun, wel soete vrient.
Hi hevet u qualic ghedient,
Die u beriet desen ganc,
Ende u desen berch lanc
Over te lopene dede bestaen.
Ic soude te hove sijn ghegaen,
Al haddet ghi mi niet gheraden.
Maer mi es den buuc so gheladen
Ende in so utermaten wijse
Met eere vremder nieuwe spise:
Ic vruchte in sal niet moghen gaen.
Inne mach sitten noch gestaen,
Ic bem so utermaten zat.'
'Reynaert, wat aetstu, wat?'
'Heere Brune, ic at crancke have.
Arem man dan es gheen grave:
Dat mooghdi bi mi wel weten.
Wi aerme lieden, wi moeten eten,
Hadden wijs raet, dat wi node aten.
oeder versscher honinghraten
Hebbic couver harde groet;
Die moetic eten dor den noet,
Als ic el niet mach ghewinnen.
Nochtan als icse hebbe binnen,
Hebbicker af pine ende onghemac.'
Dit hoerde Brune ende sprac:
'Helpe, lieve vos Reynaert,
Hebdi honich dus onwaert?
Honich es een soete spijse,
Die ic voer alle gherechten prijse,
Ende icse voer alle gherechten minne.
Reynaerd, helpt mi dat ics ghewinne.
Edele Reynaert, soete neve,
Also langhe als ic sal leven
Willic u daer omme minnen.
Reynaerd, helpt mi dat ics ghewinne.'
'hewinnen, Bruun? ghi hout u spot.'
'In doe, Reynaert, so waer ic zot,
Hildic spot met u, neenic, ic niet.'
Reynaert sprac: 'Bruun, mochtijs yet?'
Of ghi honich moghet eten,
Bi uwer trauwen, laet mi weten:
Mochtijs yet, ic souts u saden
Ic sales u so vele beraden,
hine atet niet met u tienen,
Waendic u hulde daermet verdienen.'
'Met mi tienen? hoe mach dat wesen?
Reynaert, hout uwen mont van desen,
Ende sijts seker ende ghewes:
Haddic al thonich dat nu es
Tusschen hier ende Portugale
Ic aet al up teenen male.'
Reynaerd sprac: 'Bruun, wat sechdi?
Een dorper, heet Lamfroit, woent hier bi;
Hevet honich so vele te waren,
hine atet in seven jaren.
Dat soudic u gheven in u ghewout,
Heere Brune, wildi mi wesen hout
Ende voer mi dinghen te hove.
'Doe quam Brune ende ghinc gheloven
Ende sekerde Reynaerde dat:
Wildine honichs maken zat,
(Des hi cume ombiten sal)
Hi wilde wesen over al
hestade vrient ende goet gheselle.
Hier omme louch Reynaert die felle
Ende sprac: 'Bruun, heelt mare,
Verghave God, dat mi nu ware
Also bereet een goet gheval,
Alse u dit honich wesen sal,
Al wildijs hebben seven amen.'
Dese woort sijn hem bequame,
Bruun, ende daden hem so sochte:
Hi louch dat hij nemmee ne mochte.
Doe peinsde Reynaerd daer hi stoet:
'Bruun, es mine avonture goet,
Ic wane u daer noch heden laten,
Daer ghi sult lachen maten.'
Na dit peinsen ghinc Reynaert uut
Ende sprac al over luut:
'Oem Bruun, gheselle, willecome.
Het staet so, suldi hebben vrome,
Hier ne mach zijn gheen langher staen.
Volghet mi, ic sal voeren gaen.
Wi houden desen crommen pat.
hi sult noch heden werden zat,
Saelt na minen willen gaen;
hi sult noch heden hebben sonder waen
Also vele als ghi moghet ghedraghen.'
Reynaert meende: van groten slaghen.
Dit was dat hi hem beriet.
Die keitijf Bruun ne wiste niet,
Waer hem Reynaerd die tale keerde,
Die hem honich stelen leerd,
Dat hi wel seere dam becoepen.
Al sprekende quam dus gheloepen
Reynaert met sinen gheselle Brune
Tote Lamfroits bi den tune.
Wildi horen van Lamfreyde?
Dat was, eist waer somen mi seide,
Een temmerman van goeden love,
Ende hadde bi sinen hove
Eene eecke brocht uten woude,
Die hi ontwee clieven soude,
Ende hadde twee wegghen daer in ghesleghen,
Also temmermans noch pleghen.
Die eecke was ontdaen wel te wijde;
Des was Reynaert harde blide.
Te Brunen sprac hi ende louch:
'Siet hier u grote ghevouch,
Brune, ende nemet wel goem.
Hier in de sen selven boem
Es honichs utermate